​Lüks Değil Hak: Gece Sıcakları ve Bölünmüş Uykularımız

​İklim krizini düşündüğümüzde zihnimizde genellikle kuruyan göller, eriyen buzullar ya da kavurucu öğlen sıcağı canlanır. Ancak krizin en sinsi ve derin etkisi, güneş battıktan sonra, çoğumuzun yataklarımıza çekildiği o sessiz saatlerde yaşanıyor. Artık mesele sadece gündüz bunalmak değil; geceleri de nefes alamamak, uyuyamamak ve sabaha eksilerek uyanmak.

​Bilimsel araştırmalar ve Lancet Countdown’un iklim-sağlık verileri, yükselen gece sıcaklıklarının küresel ölçekte ciddi bir uyku kaybına yol açtığını ve bu durumun rekor seviyelere ulaştığını net bir şekilde ortaya koyuyor. Sıcaklıklar arttıkça uykuya dalmak zorlaşıyor, toplam uyku süresi kısalıyor ve vücudun kendini yenileme süreci sekteye uğruyor. Üstelik bu durum yalnızca kişisel bir “yorgunluk” ya da konfor eksikliği değil; sağlığı, dikkati, iş verimliliğini, ruh halini ve hatta yaşam süresini doğrudan etkileyen ölçülebilir bir halk sağlığı sorunudur.

​İşin en acı tarafı ise bu krizin toplumun her kesimine eşit yansımaması. Bugün “uyku”, gelir adaletinin ve sosyal eşitsizliğin en somut göstergelerinden birine dönüşmüş durumda. Bir tarafta klimasını sabaha kadar çalıştırıp serinliğin konforunu satın alabilenler var; diğer tarafta ise yetersiz yalıtımlı evlerde, yüksek enerji faturalarının baskısıyla kavurucu sıcaklara mahkûm edilen milyonlar… Sıcak ülkelerde yaşayanlar, yaşlılar ve düşük gelir grubundaki insanlar bu yükü çok daha ağır bir şekilde sırtlanıyor.

​İklim krizi artık sadece atmosferde gerçekleşen soyut bir çevre olayı değildir; evlerimizin içine, yatak odalarımıza ve sosyal düzenin tam kalbine inmiştir. Eğer bir toplumda milyonlarca insan oturduğu evin, yaşadığı mahallenin ve bütçesinin getirdiği imkânsızlıklar nedeniyle uyuyamıyorsa, burada bireysel bir talihsizlikten değil, açık bir kamusal adaletsizlikten söz etmek gerekir.

​Önümüzdeki dönemde “uyku hakkı”, temel insan hakları tartışmalarının en önemli başlıklarından biri olmaya aday. Çünkü kaliteli bir gece uykusu, yalnızca ayrıcalıklı bir kesimin erişebileceği bir lüks değil; herkesin eşit şekilde sahip olması gereken en temel insani gereksinimdir.